پنجشنبه، ۹ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۷ مهر ۱۴۰۴) — یک پژوهش تازه نشان میدهد که خواب، تنها به میزان ساعاتی که هر شب میخوابید محدود نمیشود. الگوی کلی خواب شما میتواند بر خلقوخو، عملکرد مغز و حتی سلامت بلندمدت شما تأثیر بگذارد.
پژوهشگران دانشگاه کنکوردیا در مونترال پنج الگوی متمایز از خواب را شناسایی کردهاند که میتواند توضیح دهد چرا برخی افراد احساس سرحالی و انرژی دارند، در حالی که دیگران با خستگی، ضعف تمرکز یا نوسانات احساسی دستوپنجه نرم میکنند.
یافتههای این پژوهش که در ۷ اکتبر (۱۵ مهر ۱۴۰۴) در مجله PLOS Biology منتشر شد، نشان میدهد که این «پروفایلهای زیستی–روانی–اجتماعی خواب» (sleep-biopsychosocial profiles) بازتابی از ترکیبی از عوامل زیستی، روحی و محیطیاند — از استرس و احساسات گرفته تا راحتی اتاق خواب — که همگی کیفیت خواب افراد را تحتتأثیر قرار میدهند.
والِریا کِبِتس (Valeria Kebets)، یکی از نویسندگان این پژوهش و مدیر در «مؤسسه هوش مصنوعی کاربردی» (Applied AI Institute) دانشگاه کنکوردیا، در گفتوگویی با شبکه NBC News گفت:
«مردم باید خواب خود را جدی بگیرند. خواب بر همه جنبههای عملکرد روزانهی آنها تأثیر میگذارد.»
پژوهشگران پنج پروفایل خواب را چنین طبقهبندی کردهاند:
- خواب ضعیف و سلامت روانی پایین
افراد در این گروه کیفیت خواب بسیار پایینی را گزارش کردند و سطوح بالاتری از استرس، ترس و خشم داشتند. آنها همچنین در معرض خطر بالاتری از اضطراب و افسردگی قرار داشتند.
- تابآوری در برابر اختلال خواب (Sleep Resilience)
این افراد با وجود مشکلات روانی یا تمرکز ضعیف، خواب خود را طبیعی و خوب ارزیابی کردهاند. به گفته پژوهشگران، این امر ممکن است ناشی از «برداشت نادرست از خواب» (Sleep Misperception) باشد، یعنی فرد از مشکلات پنهان خواب خود آگاه نیست.
- استفاده از داروهای خواب و اجتماعی بودن
اعضای این گروه از داروهای خوابآور استفاده میکردند، اما از حمایت اجتماعی بالایی برخوردار بودند و کمتر احساس طرد شدن داشتند. با این حال، آگاهی احساسی پایینتری داشتند و حافظهی ضعیفتری نشان دادند.
- مدت خواب و کارکرد شناختی
افرادی که کمتر از شش تا هفت ساعت در شب میخوابیدند، در آزمونهایی که مهارتهای حل مسئله و پردازش هیجانی را میسنجید، نمرات پایینتری کسب کردند. آنها همچنین پرخاشگری و تحریکپذیری بیشتری از خود نشان دادند.
- اختلالات خواب و سلامت روان
افرادی که دچار بیداریهای مکرر، درد، یا اختلال در تنظیم دما بودند، میزان اضطراب، مصرف مواد و کارکرد شناختی پایینتری را تجربه میکردند.
در این مطالعه دادههای مربوط به ۷۷۰ فرد بزرگسال سالم بین ۲۲ تا ۳۶ سال مورد تحلیل قرار گرفت. بررسیها شامل اسکنهای MRI و پرسشنامههایی دربارهی خواب، سبک زندگی و خلقوخو بود.
کارشناسان میگویند این پروفایلها میتواند به پزشکان کمک کند تا در آینده درمانهای خواب را متناسب با نوع هر فرد تنظیم کنند.
دکتر فیلیس زی (Phyllis Zee)، مدیر «مرکز پزشکی خواب و چرخه شبانهروزی» (Center for Circadian and Sleep Medicine) در دانشگاه نورثوسترن (Northwestern University)، که در این پژوهش شرکت نداشته، به NBC News گفت:
«ما واقعاً باید چندین پروفایل متفاوت خواب را در پژوهش و درمان در نظر بگیریم — ارزش یک رویکرد چندبعدی به دادهها بسیار بالاست.»
کارشناسان خواب همچنین تأکید میکنند که این تحقیق اهمیت استراحت کافی را برای سلامت روان و جسم یادآور میشود.
دکتر رافائل پلایو (Rafael Pelayo)، متخصص پزشکی خواب در دانشگاه استنفورد (Stanford University)، در گفتوگو با NBC News گفت:
«خواب مسئلهای بسیار پیچیدهتر از صرفاً میزان ساعاتی است که در رختخواب میگذرانید. اگر بتوانم خواب شما را بهبود دهم، اثرات آن در تمام ابعاد سلامت شما دیده میشود — نه فقط سلامت روان، بلکه سلامت جسمانی شما نیز.»
منابع:
NBC News، ۸ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۶ مهر ۱۴۰۴)
