در روزهای گرم اواخر تابستان، سخت است تصور کنیم که پاییز نزدیک است — و این یعنی میتوانیم واکسن آنفلوآنزا (influenza) را به بیماران خود عرضه کنیم. اهمیت واکسیناسیون آنفلوآنزا، به ویژه در جمعیت کودکان، در هیچ فصلی از سال کمتر نیست. آنفلوآنزا نه تنها میتواند منجر به بیماری شدید در کودکان شود، بلکه این گروه سنی به دلیل نزدیکی به یکدیگر در محیطهای آموزشی و تفریحی، نقش مهمی در چرخه انتقال ویروس دارند. بنابراین، واکسیناسیون کودکان نه تنها محافظت از سلامت فردی آنها را تضمین میکند، بلکه یک اقدام کلیدی در جهت ارتقای سلامت عمومی جامعه است، زیرا کودکانی که به آنفلوآنزا مبتلا میشوند، به طور بالقوه منبع اصلی انتقال بیماری به خانواده، دوستان، و سایر افرادی که با آنها در تماس هستند، محسوب میشوند.
این درک عمیق از نقش کودکان در انتقال آنفلوآنزا، اهمیت رویکرد جامع به واکسیناسیون در این گروه سنی را دوچندان میکند. با نزدیک شدن فصل سرما، که معمولاً با افزایش شیوع بیماریهای تنفسی همراه است، آمادگی برای مواجهه با آنفلوآنزا امری ضروری است. پزشکان کودکان، مراقبین سلامت، و خانوادهها باید با آخرین توصیهها و اطلاعات بهروز در زمینه پیشگیری و مدیریت آنفلوآنزا آشنا باشند تا بتوانند بهترین تصمیمات را برای حفاظت از سلامت کودکان اتخاذ نمایند.
برای پاسخ به این پرسشها و ارائه راهنماییهای بهروز، مجله Pediatrics امسال نیز مانند سالهای گذشته، بیانیه سیاستگذاری و گزارش فنی همراه آن را از آکادمی آمریکایی کودکان (American Academy of Pediatrics – AAP) منتشر میکند. این مستندات که عنوان آنها «توصیهها برای پیشگیری و کنترل آنفلوآنزا در کودکان، فصل ۲۰۲۵–۲۰۲۶» است، به طور جامع به بررسی آخرین یافتههای علمی و بهترین شیوهها در زمینه مقابله با آنفلوآنزا در جمعیت کودکان میپردازد. این بیانیه بهوسیله کمیته بیماریهای عفونی آکادمی، که یکی از معتبرترین گروههای تخصصی در زمینه بیماریهای عفونی کودکان است، و تحت سرپرستی دکتر کریستینا برایانت (Kristina Bryant – دانشگاه Louisville) و دکتر آنیکا هوفستتر (Annika Hofstetter – دانشگاه Washington) تهیه شده است. این دو متخصص برجسته، با تکیه بر دانش روز و تجربیات بالینی گسترده، راهنماییهای کلیدی را برای پزشکان و متخصصان سلامت تدوین کردهاند.
در این بخش، به مهمترین توصیهها و جزئیات مربوط به واکسیناسیون آنفلوآنزا برای کودکان در فصل پیش رو میپردازیم:
- پوشش همگانی واکسیناسیون:
- توصیه اصلی: همه کودکان ۶ ماهه و بزرگتر باید واکسن آنفلوآنزا دریافت کنند، به شرط نبود موارد منع تزریق پزشکی. این بدان معناست که مگر در شرایط استثنایی که توسط پزشک تشخیص داده شود، هیچ کودکی نباید از دریافت واکسن آنفلوآنزا محروم بماند. هدف از این توصیه، ایجاد حداکثر پوشش ایمنی در میان کودکان و در نتیجه، کاهش انتشار ویروس در جامعه است.
- انواع واکسنهای موجود و قابل قبول:
- استاندارد طلایی: هر واکسن آنفلوآنزای دارای مجوز و تأیید شده توسط مراجع ذیصلاح، مورد قبول است. این بدان معناست که تمرکز اصلی بر دریافت هرگونه واکسن استاندارد و مؤثر است، نه صرفاً یک نوع خاص. گزینههای اصلی موجود عبارتند از:
- واکسن آنفلوآنزای غیرفعال (Inactivated Influenza Vaccine – IIV): این واکسن به صورت تزریق عضلانی تجویز میشود و برای کودکان ۶ ماهه و بالاتر مناسب است. IIV حاوی ویروسهای کشته شده آنفلوآنزا است که قادر به ایجاد بیماری نیستند، اما سیستم ایمنی را برای مقابله با ویروس واقعی تحریک میکنند. این واکسن یکی از رایجترین و ایمنترین گزینهها برای کودکان است.
- واکسن آنفلوآنزای زنده تضعیفشده (Live Attenuated Influenza Vaccine – LAIV): این نوع واکسن به صورت اسپری بینی تجویز میشود و برای کودکان ۲ ساله و بالاتر در دسترس است. LAIV حاوی ویروسهای زنده اما ضعیف شده آنفلوآنزا است که در دماهای پایینتر (داخل بینی) قادر به تکثیر هستند، اما در دمای بدن انسان نمیتوانند باعث بیماری شوند. به دلیل ماهیت زنده بودن ویروسها، این نوع واکسن برای افراد دارای نقص ایمنی یا کسانی که به شدت سرکوب سیستم ایمنی نیاز دارند، ممنوع است، مگر اینکه با ارزیابی دقیق پزشک و در شرایط خاص تجویز شود.
- واکسن نوترکیب سهظرفیتی (Recombinant Influenza Vaccine – RIV3): این واکسن نیز به صورت تزریق عضلانی تجویز میشود و از سن ۹ سالگی به بالا قابل استفاده است. RIV3 با استفاده از فناوری DNA نوترکیب تولید میشود و نیازی به استفاده از تخم مرغ برای تولید آن نیست، که این امر آن را به گزینهای مناسب برای افراد با آلرژی شدید به تخم مرغ تبدیل میکند. این واکسن با تولید پروتئینهای خاصی از ویروس آنفلوآنزا، سیستم ایمنی را تحریک میکند.
- استاندارد طلایی: هر واکسن آنفلوآنزای دارای مجوز و تأیید شده توسط مراجع ذیصلاح، مورد قبول است. این بدان معناست که تمرکز اصلی بر دریافت هرگونه واکسن استاندارد و مؤثر است، نه صرفاً یک نوع خاص. گزینههای اصلی موجود عبارتند از:
- نکات مهم برای دوزهای واکسن در کودکان:
- کودکان زیر ۹ سال: کودکانی که کمتر از ۹ سال سن دارند و تاکنون دو دوز واکسن آنفلوآنزا (در دو نوبت جداگانه با فاصله حداقل یک ماه) دریافت نکردهاند، باید امسال دوباره دو نوبت واکسن با فاصله حداقل یک ماه تزریق کنند. این قاعده برای اطمینان از ایجاد پاسخ ایمنی قوی در کودکانی که اولین بار یا برای اولین بار با واکسن آنفلوآنزا مواجه میشوند، حیاتی است.
- انعطافپذیری در برند و فرمولاسیون: نکته مهم این است که میتوان از برندها یا فرمولاسیونهای متفاوت برای دو دوز واکسن استفاده کرد. به عنوان مثال، برای یک کودک ۲ ساله که نیاز به دو دوز دارد، میتوان دوز اول را از نوع واکسن غیرفعال (IIV) و دوز دوم را از نوع LAIV (اسپری بینی) دریافت کرد، البته با رعایت سن مجاز برای LAIV. این انعطافپذیری به پزشکان و خانوادهها امکان میدهد تا بهترین گزینه را بر اساس شرایط خاص کودک انتخاب کنند.
- واکسیناسیون در گروههای خاص:
- زنان باردار و شیرده: بیماران باردار و شیرده میتوانند و باید تشویق به دریافت واکسن آنفلوآنزا شوند. واکسیناسیون در دوران بارداری نه تنها از مادر در برابر بیماری شدید آنفلوآنزا محافظت میکند، بلکه آنتیبادیهای محافظتی را به جنین منتقل میکند و بدین ترتیب، نوزاد را در ماههای اولیه زندگی که هنوز واجد شرایط دریافت واکسن نیست، محافظت مینماید. با این حال، مهم است که زنان باردار نباید LAIV (اسپری بینی) دریافت کنند و باید از واکسنهای تزریقی (IIV یا RIV3) استفاده نمایند.
