اختلال طیف اوتیسم بیشتر یک اختلال نورولوژیكی و رشدی است كه در سال‌های اولیه رشد كودک نمایان می‌شود. فرد مبتلا به اوتیسم نمی‌تواند در رفتارهای اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی به‌درستی عمل كند و برای ارتباط و تعامل با دیگران به مشکل برخورد کرده و نیاز به مهارت‌آموزی دارد. كودكان و بزرگ‌سالان دارای اختلال طیف اوتیسم درزمینهٔ ارتباطات كلامی، مهارت‌های فردی، مهارت‌های شناختی، رفتارهای اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی از کودکی و اغلب تا همیشه ضعف داشته و نیاز نسبتاً دائمی به کمک و آموزش دارند.
کودک مبتلا به اوتیسم ممکن است تمامی علائم را از خود نشان ندهد یا تعداد علائمی را هم که نشان می‌دهد ازنظر شدت با دیگران تفاوت داشته باشد، به همین خاطر است که از واژه طیف برای این اختلال استفاده می‌شود.
ذکر این نکته مهم است که همه کودکان ممکن است مراحل رشد را با کمی تأخیر سپری کنند، مثلاً دیرتر از سن معمول زبان باز کنند یا کمی دیرتر راه بیافتند، ولی والدین بایستی دقت کافی داشته باشند که همه تأخیرها طبیعی نیستند و اگر به نکته خاصی در رشد کودک برخورد کردند می‌بایستی هر چه سریع‌تر به پزشک متخصص مراجعه کرده و بررسی‌های لازم را ازنقطه‌نظر وضعیت رشدی کودک انجام دهند.
موسسه ملی رشد و سلامت کودک در آمریکا ۵ فاکتور اصلی را جهت بررسی این اختلال در سنین کودکی ارائه کرده است:
۱. آیا کودک تا ۱۲ ماهگی غان و غون و به‌اصطلاح آوای کبوتری داشته است؟
۲. آیا کودک تا قبل از ۱۲ ماهگی حرکات اشاره (مانند دست تکان دادن و چنگ زدن) داشته است؟
۳. آیا کودک تا قبل از ۱۶ ماهگی تک‌واژه داشته است؟
۴. آیا کودک تا ۲۴ ماهگی جملات ۲ کلمه‌‌ای داشته است؟
۵. آیا کودک مشکلات کلامی یا مهارت ارتباطی و اجتماعی در هر مقطع سنی داشته است؟
به طور کلی علائم متداول اوتیسم به شرح زیر است:
عدم تماس چشمی
تأخیر در مهارت‌های کلامی
ضعف در مهارت‌های ارتباطی مناسب
انجام دادن کارها و فعالیت‌های روتین
به‌هم‌ریختگی شدید از تغییرات حتی جزئی
واکنش‌های غیرمنتظره به صداها، بوها و به‌طورکلی اشکال در حواس پنج‌گانه
عدم درک احساسات و عواطف دیگران
تمرکز وسواسی بر روی اشیاء و علایق
رفتارهای تکراری و کلیشه‌ای
درصورتی‌که کودک چند علامت بارز از این علائم را از خود نشان بدهد، می‌بایستی توسط متخصصین موردبررسی و ارزیابی دقیق قرار گیرد.
در مواردی مشاهده شده که یک كودک اُتیستیک، در ابتدا غان و غون و بعضی آواها و کلمات را ادا می‌کند، اما پس از مدتی همان مقدار نیز قطع می‌شود یا مهارتی مثل بازی کردن و ارتباط با بقیه را کم و بیش انجام می‌دهد، ولی در این مهارت‌ها رشد نکرده و به عبارتی پسرفت می‌کنند؛ بنابراین بایستی هوشیار بوده و چنانچه توقف یا کندی در هر یک از مهارت‌های گفته شده مشاهده شد، به متخصص مربوطه مراجعه کرد.
اوتیسم بیماری است یا اختلال؟
بیماری نتیجه پاسخ بدن به یک عامل داخلی یا خارجی است و برای درمان بیماری جایی در بدن بایستی درمان شود، اما اختلال نوعی بی‌نظمی در عملکرد‌های معمول و منظم بدن است. اصطلاح سندروم نیز به مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌های یک بیماری یا اختلال اشاره دارد؛ بنابراین نمی‌توان گفت که اوتیسم یک بیماری است، بلکه بهترین عبارت برای آن می‌تواند همان اختلال یا سندروم باشد.
درمان اوتیسم
تشخیص زودهنگام این اختلال و سن طلایی در درمان اوتیسم تا قبل از ۵ سالگی است. هر چه این اختلال در سنین پایین‌تر تشخیص داده شود، احتمال کنترل شدن آن و مهارت‌آموزی کودک بیشتر می‌شود، اما باید بپذیریم که این کودکان همیشه تا حدودی با سایر همسالان خود متفاوت هستند.
از اساسی‌ترین درمان‌ها برای اختلال اوتیسم می‌توان به درمان‌های زیر اشاره کرد:
۱. روش درمانی ای بی ای (applied behavior analysis/ABA)
این روش یکی از شناخته‌شده‌ترین گزینه‌های رفتاردرمانی است که در اغلب کشورها به‌کار برده می‌شود. این رویکرد درمانی با یک رفتار درمانگری که شناخت کاملی از کودک اوتیسم دارد و طرح درمانی مناسب ایجاد می‌شود.
۲. رویکرد تیچ (Teach)
از این رویکرد می‌توان برای بهبود زندگی کودکان اوتیسم بهره گرفت و خودانگیختگی و استقلال را در آن‌ها افزایش داد. در این روش حمایت‌های بصری بیشتری وجود دارد که باعث افزایش ادراک کودک می‌شود. چیدمان و محیط فیزیکی مشخص و کنترل محرک‌ها از اصول کار در این روش است.
۳. گفتاردرمانی (ST/Speech Therapy)
گفتار درمانگر می‌تواند به کودک در بهبود مهارت‌های خوردن، بلعیدن، ارائه ماساژهای زبان به جهت بهبود سیستم دهانی‌اش کمک کند. بهبود ارتباط کلامی کودک اوتیسم با کمک گفتار درمانگر می‌تواند به بهبود مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی او منجر شود.
۴. کاردرمانی (OT/Occupational Therapy)
انواع مهارت‌ها ازجمله مهارت‌های فیزیکی، حسی/حرکتی، فکری و شناختی با کمک کاردرمانی در این افراد بهبود پیدا می‌کند. ارتقاء مهارت‌های زندگی که به فرد امکان زندگی مستقل را می‌دهد، جزء برنامه‌های کاردرمانی برای کودک دارای اوتیسم است.
۵. بازی‌درمانی (play therapy)
بازی‌درمانی در رشد مهارت‌های حسی/حرکتی کودکان اوتیسم تأثیر بسیار زیادی دارد. وارد شدن به دنیای بازی و فعالیت با دیگران، رشد تعامل اجتماعی، بالا بردن توجه و دقت و تمرکز، کمک به یادگیری و اصلاح مشکلاتی در حافظه حاصل تأثیرات این رویکرد درمانی است.
۶. دارودرمانی
در برخی موارد و بخصوص در کودکان اوتیسم متوسط تا شدید به جهت درمان مسائلی چون اضطراب، افسردگی، عدم تمرکز، گاها پرتحرکی و پرخاشگری توصیه به دارودرمانی می‌شود.
۷. خانواده‌درمانی
وجود یک کودک با اختلال می‌تواند موجب تعارضاتی در محیط خانواده شود. به همین دلیل مشاوره با والدین و گاها خواهر برادرهای دیگر و دادن راهکارهایی جهت چگونه برخورد کردن با کودک اوتیسم ازجمله راهکارهای مناسب در این مواقع است.
