آیا فرزندپروری مهربانانه می‌تواند خطر ADHD در کودکان نوپا را کاهش دهد؟
یک مطالعه جدید نشان می‌دهد فرزندپروری گرم، صبور و پاسخ‌گو می‌تواند بخشی از خطر اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD) را که ممکن است از دوران بارداری در کودک شکل گرفته باشد، کاهش دهد. به بیان ساده، حتی اگر کودک در دوران جنینی در معرض برخی عوامل خطر قرار گرفته باشد، رابطه عاطفی سالم با والدین می‌تواند اثر محافظتی داشته باشد.
ارتباط التهاب در بارداری با ADHD
پژوهشگران گزارش کردند کودکانی که در دوران جنینی در معرض التهاب (Inflammation؛ واکنش التهابی بدن) قرار گرفته‌اند، ممکن است در سال‌های اولیه زندگی بیشتر در معرض علائم ADHD باشند. این التهاب می‌تواند با عواملی مانند عفونت مادر، دیابت، سیگار کشیدن و استرس در دوران بارداری مرتبط باشد.
این مطالعه که نتایج آن در مجله Journal of Child Psychology and Psychiatry منتشر شده است، بر این نکته تأکید می‌کند که سلامت مغز کودک از دوران بارداری آغاز می‌شود؛ اما پس از تولد هم همچنان تحت تأثیر محیط، روابط خانوادگی و کیفیت مراقبت قرار دارد.
فرزندپروری حساس و پاسخ‌گو یعنی چه؟
به گفته پژوهشگران، زمانی که والدین در ماه‌های اول زندگی کودک رابطه‌ای گرم، آرام و پاسخ‌گو با او برقرار می‌کنند، احتمال بروز علائم ADHD در سال‌های پیش‌دبستانی کاهش می‌یابد. منظور از فرزندپروری حساس (Sensitive parenting) این است که والدین نشانه‌های کودک را به‌درستی ببینند، به‌موقع پاسخ دهند و احساس امنیت و آرامش را به او منتقل کنند.
نمونه‌هایی از مراقبت حساس و پاسخ‌گو
- چند دقیقه در روز را به تعامل فعال و مستقیم با کودک اختصاص دادن
- پاسخ دادن سریع و آرام به صدا زدن یا نیازهای کودک
- صحبت کردن با لحن گرم و ملایم
- لبخند زدن یا با مهربانی به کودک واکنش نشان دادن
یافته‌های این پژوهش چه می‌گویند؟
در این مطالعه، بیش از ۳۰۰ مادر باردار و فرزندانشان دنبال شدند. پژوهشگران میزان التهاب مادر را با آزمایش خون در سه‌ماهه دوم بارداری بررسی کردند. سپس در ۶ ماهگی کودک، نحوه تعامل مادر و کودک را مشاهده کردند و در ۳ سالگی، علائم ADHD را ارزیابی نمودند.
نتایج نشان داد:
- التهاب بالاتر در دوران بارداری با علائم ADHD در سال‌های اولیه پیش‌دبستانی ارتباط داشت.
- اما این علائم بیشتر در کودکانی دیده شد که در ماه‌های اول زندگی، مراقبت حساس و پاسخ‌گو کمتری دریافت کرده بودند.
به این ترتیب، به نظر می‌رسد محیط پس از تولد می‌تواند بخشی از اثرات خطرِ دوران بارداری را تعدیل کند.
چرا این موضوع برای والدین مهم است؟
دکتر هانا گاستافسون، پژوهشگر ارشد این مطالعه، می‌گوید ژنتیک در ADHD نقش دارد، اما محیط اولیه زندگی نیز بسیار مهم است. رشد مغز جنین تحت تأثیر شرایط داخل رحم قرار می‌گیرد، اما رشد مغز پس از تولد هم ادامه دارد و تجربه‌های کودک، رابطه او با خانواده و حتی جامعه می‌توانند آن را شکل دهند.
دکتر الینور سالیوان نیز تأکید می‌کند که والدین تازه‌کار فشار زیادی را تحمل می‌کنند، در حالی‌که حمایت اجتماعی و ابزارهای عملی کافی در اختیارشان نیست. بااین‌حال، همین لحظه‌های ساده و کوتاه ارتباط عاطفی می‌تواند اثرات بلندمدتی بر رشد کودک داشته باشد.
آیا این مطالعه به معنی پیشگیری قطعی از ADHD است؟
خیر. این پژوهش نشان نمی‌دهد که فرزندپروری مهربانانه به‌تنهایی می‌تواند ADHD را کاملاً پیشگیری کند یا درمان نماید. اما پیام مهم آن این است که محبت، نظم، پاسخ‌گویی و ارتباط عاطفی سالم می‌توانند از شدت اثر برخی عوامل خطر کم کنند و به رشد بهتر کودک کمک کنند.
همچنین، این مطالعه هنوز در حال تکمیل مسیر پژوهشی است و دانشمندان قصد دارند در ادامه، روش‌هایی برای کاهش التهاب در دوران بارداری را بررسی کنند؛ از جمله مصرف مکمل‌های اسید چرب یا استفاده از مدیتیشن ذهن‌آگاهی (Mindfulness meditation؛ تمرین توجه آگاهانه).
والدین برای حمایت از کودک چه کارهایی می‌توانند انجام دهند؟
- با کودک تماس چشمی برقرار کنید و به نشانه‌های او با حوصله پاسخ دهید.
- زمان‌های کوتاه اما منظم برای بازی و تعامل دونفره در نظر بگیرید.
- در صحبت با کودک، از لحن آرام و قابل‌پیش‌بینی استفاده کنید.
- اگر باردار هستید، مراقبت از بیماری‌های زمینه‌ای، ترک سیگار و کنترل استرس را جدی بگیرید.
- در صورت نگرانی درباره توجه، پرتحرکی یا رفتار کودک، ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازید.
جمع‌بندی؛ نکته‌ای مهم برای والدین
این مطالعه یک پیام امیدبخش دارد: حتی اگر کودک در دوران جنینی با برخی عوامل خطر روبه‌رو بوده باشد، رابطه گرم و پاسخ‌گوی والدین می‌تواند تا حدی اثر آن را کاهش دهد. مراقبت روزمره، توجه عاطفی و حضور آرام شما، فقط رفتارهای ساده تربیتی نیستند؛ آن‌ها بخشی از سلامت مغز و آینده کودک را می‌سازند.
فرزندپروری مهربانانه، یکی از مهم‌ترین سرمایه‌گذاری‌ها برای رشد سالم کودک است.
