آنالیز چربی بدن و اندازه دور کمر، شاخص بهتری از BMI برای ارزیابی وضعیت سلامت هستند
بر اساس پژوهش تازه‌ای که منتشر شده، درصد چربی بدن افراد در مقایسه با شاخص توده بدنی (BMI)، معیار بهتری برای پیش‌بینی خطر مرگ زودرس به شمار می‌رود.
پژوهشگران گزارش داده‌اند افرادی که درصد چربی بدن بالایی دارند، تا ۷۸ درصد بیش‌تر در معرض خطر مرگ (در بازه ۱۵ ساله) به هر علتی هستند و احتمال مرگ ناشی از بیماری قلبی نیز برای این گروه ۳/۶ برابر بیش‌تر است (انتشار یافته در Annals of Family Medicine، ۲۴ ژوئن).
در مقابل، محققان دریافتند شاخص توده بدن یا همان BMI (که با توجه به قد و وزن تخمین زده میشود)، ارتباط معنی‌داری با افزایش ریسک مرگ به هر علت ندارد.
همچنین اندازه دور کمر نسبت به BMI، معیار دقیق‌تری برای سنجش خطرات ناشی از اضافه وزن است.
«این یافته‌ها می‌تواند نگاه ما را به ارزیابی ترکیب بدنی دگرگون کند.» این سخن آرچ مینیوس (Arch Mainous III)، استاد خدمات سلامت و مدیریت سیاست سلامت در دانشگاه فلوریدا است که به نقل از او در این گزارش آمده.
او افزود: «مطالعه ما عملاً مقایسه مستقیم و غیرمستقیم سنجش چربی بدن برای پیش‌بینی خطر مرگ آینده است. سنجشی مستقیم که در مطب قابل انجام باشد، مزیت قابل توجهی نسبت به BMI دارد.»
این یافته‌های تازه، موج تازه‌ای به انتقادها نسبت به محدودیت‌های شاخص BMI اضافه می‌کند و برتری ابزارهای دقیق‌تر را آشکار می‌سازد.
دکتر فرانک اورلاندو، استاد سلامت جامعه و پزشکی خانواده، می‌گوید: «سال‌هاست که محققان به محدودیت‌های BMI به عنوان شاخص ترکیب بدنی و ریسک بیماری‌ها واقف‌اند، چرا که این معیار، تخمینی غیرمستقیم از درصد چربی بدن است.»
BMI از تقسیم وزن (بر حسب کیلوگرم) بر مجذور قد (بر حسب متر) به دست می‌آید. این روش ساده است اما تفاوت مهمی مانند سهم چربی و عضله را در بدن فرد در نظر نمی‌گیرد.
برای نمونه، اورلاندو اشاره می‌کند: «بدنسازان حرفه‌ای ممکن است BMI بالایی داشته باشند و حتی در محدوده چاق قرار بگیرند، اما در واقع از لحاظ سلامت مشکلی ندارند، چون بافت عضلانی بالایی دارند.»
پیش‌تر پزشکان به ناچار از BMI استفاده می‌کردند، چون شیوه‌های دقیق‌تر (برای سنجش درصد چربی) هزینه‌بر و دشوار بودند. اما ابزارهای نوینی به نام تحلیل امپدانس زیستی (BIA) حالا نسبتاً ارزان شده و استفاده آن در مطب‌های پزشکی عمومیت بیشتری یافته است.
این دستگاه‌ها با سنجش میزان مقاومت الکتریکی بافت‌ها به راحتی می‌توانند درصد چربی بدن را بر اساس این اصل تعیین کنند که عضلات جریان برق را راحت‌تر از چربی عبور می‌دهند.
در این پژوهش، داده‌های بیش از ۴۲۰۰ نفر ۲۰ تا ۴۹ ساله از پایگاه “پژوهش ملی سلامت و تغذیه آمریکا” (سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴) بررسی شد. همگی این افراد همزمان قد، وزن، دور کمر و درصد چربی بدن‌شان (به کمک BIA) اندازه‌گیری شده بود.
پژوهشگران سپس این داده‌ها را با شواهد مرگ تا سال ۲۰۱۹ مقایسه کردند تا وضعیت سلامت ۱۵ ساله هر فرد را رصد کنند.
نتایج نشان داد آنالیز چربی بدن، هم برای پیش‌بینی مرگ ناشی از هر علت و به‌طور ویژه مرگ قلبی عروقی، از BMI دقیق‌تر عمل می‌کند.
مردانی که ۲۷ درصد یا بیش‌تر چربی بدن داشتند و زنانی که چربی بدن آن‌ها ۴۴ درصد یا بیش‌تر بود، در بازه ۱۵ ساله نسبت به همتایان با چربی کمتر، با مرگ احتمالی بیشتری مواجه بودند.
همچنین، اندازه دور کمر معیار دقیقی برای پیش‌بینی ریسک مرگ بود:
افرادی که دور کمرشان بالاتر از ۱۰۲ سانتی‌متر (۴۰ اینچ) برای مردان و ۸۹ سانتی‌متر (۳۵ اینچ) برای زنان بود، ۵۹ درصد بیش‌تر احتمال مرگ به هر علت و ۴ برابر بیش‌تر ریسک مرگ قلبی داشتند.
دکتر اورلاندو نتیجه می‌گیرد: «مطالعه ما نشان می‌دهد سنجش مستقیم و ساده چربی بدن (قابل انجام در مطب) می‌تواند محدودیت‌های BMI را به‌سادگی برطرف کند.»
توضیح اصطلاحات:
- BMI (شاخص توده بدنی): معیاری که نسبت وزن به قد را برای سنجش چاقی یا وزن سالم محاسبه می‌کند.
- تحلیل امپدانس زیستی (BIA): روشی برای سنجش درصد چربی بدن از طریق هدایت جریان برق ضعیف در بدن.
- دور کمر: اندازه دور کمر که شاخص قابل اتکایی برای چربی احشایی و خطر بیماری‌های قلبی است.
منابع:
- بیانیه خبری انجمن پزشکان خانواده آمریکا، ۲۴ ژوئن ۲۰۲۵
- بیانیه خبری دانشگاه فلوریدا، ۲۴ ژوئن ۲۰۲۵
