مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، ارتباطی غیرمنتظره اما قابل قبول بین دست کردن در بینی و افزایش خطر ابتلا به آلزایمر را نشان داد.
در مواردی که دست کردن در بینی به بافت‌های داخلی آسیب می‌زند، باکتری‌های خطرناک راحت‌تر به مغز راه پیدا می‌کنند. مغز در واکنش به حضور این باکتری‌ها رفتارهایی از خود نشان می‌دهد که به علائم بیماری آلزایمر شباهت دارند.
البته این پژوهش محدودیت‌هایی دارد؛ یکی از مهم‌ترین آنها این است که نتایج فعلی بر اساس آزمایش‌هایی روی موش‌ها به‌دست آمده و هنوز روی انسان‌ها تأیید نشده است. با این حال، یافته‌ها ارزش بررسی بیشتر را دارند و می‌توانند به درک بهتر از چگونگی شروع آلزایمر کمک کنند؛ بیماری‌ای که هنوز منشأ آن کاملاً مشخص نیست.
پژوهش روی باکتری خاص
تیمی از پژوهشگران به رهبری دانشمندانی از دانشگاه گریفیث استرالیا آزمایش‌هایی روی باکتری کلامیدیا پنومونیه انجام دادند. این باکتری می‌تواند انسان‌ها را آلوده کرده و باعث ذات‌الریه شود.
این باکتری همچنین در بسیاری از مغزهای انسان‌هایی که به آلزایمر دیررس مبتلا بوده‌اند، یافت شده است.
مطالعات نشان داد که در موش‌ها، این باکتری می‌تواند از طریق عصب بویایی (که حفره بینی را به مغز متصل می‌کند) حرکت کند. علاوه بر این، زمانی که بافت پوششی داخل بینی (اپیتلیوم بینی) آسیب دیده بود، عفونت‌های عصبی شدت بیشتری پیدا کردند.
این موضوع باعث شد مغز موش‌ها پروتئین آمیلوئید بتا بیشتری تولید کند. این پروتئین در واکنش به عفونت ترشح می‌شود. تجمعات این پروتئین نیز در افراد مبتلا به آلزایمر به‌طور قابل‌توجهی مشاهده می‌شود.
ارتباط شگفت‌انگیز
دکتر جیمز سنت جان، عصب‌شناس دانشگاه گریفیث، هنگام انتشار این مطالعه در اکتبر ۲۰۲۲ گفت: «ما اولین گروهی هستیم که نشان دادیم کلامیدیا پنومونیه می‌تواند مستقیماً از بینی وارد مغز شده و فرآیندهایی شبیه به آلزایمر را آغاز کند.»
وی افزود: «ما این روند را در مدل موش مشاهده کردیم و شواهد آن برای انسان‌ها نیز به‌طور بالقوه نگران‌کننده است.»
دانشمندان از سرعت نفوذ این باکتری به سیستم عصبی مرکزی موش‌ها شگفت‌زده شدند؛ به‌طوری که عفونت در بازه زمانی ۲۴ تا ۷۲ ساعت اتفاق افتاد. به نظر می‌رسد که باکتری‌ها و ویروس‌ها بینی را به‌عنوان مسیری سریع به سمت مغز می‌بینند.
پژوهش‌های آینده
در حالی که هنوز مشخص نیست این اثرات در انسان‌ها نیز به همان شکل رخ می‌دهند یا حتی تجمع پروتئین آمیلوئید بتا علت آلزایمر است، پیگیری این سرنخ‌ها برای درک این بیماری شایع و پیچیده اهمیت زیادی دارد.
سنت جان گفت: «ما باید این مطالعه را روی انسان‌ها انجام دهیم و تأیید کنیم که آیا این مسیر در انسان‌ها نیز به همین شکل عمل می‌کند.»
او افزود: «این موضوعی است که بسیاری از محققان پیشنهاد داده‌اند اما هنوز به‌طور کامل بررسی نشده است. آنچه می‌دانیم این است که همین باکتری‌ها در انسان‌ها نیز وجود دارند، اما هنوز نفهمیده‌ایم چگونه وارد بدن می‌شوند.»
هشدار برای عادات رایج
دست کردن در بینی عادتی است که شاید ۹ نفر از هر ۱۰ نفر انجام می‌دهند. حتی برخی حیوانات نیز به این عادت تمایل دارند. اگرچه فواید آن مشخص نیست، مطالعه‌هایی مانند این باید ما را به بازنگری در این رفتار وادار کنند.
پژوهشگران توصیه می‌کنند از دست کردن در بینی و کندن موهای بینی خودداری کنید؛ چرا که این کارها می‌توانند به بافت‌های محافظتی بینی آسیب برسانند.
یکی از پرسش‌های کلیدی که تیم تحقیقاتی در آینده بررسی خواهد کرد، این است که آیا افزایش پروتئین آمیلوئید بتا یک واکنش ایمنی طبیعی و قابل بازگشت پس از درمان عفونت است یا خیر.
جمع‌بندی
آلزایمر بیماری بسیار پیچیده‌ای است. مطالعات مختلف از زوایای گوناگون به بررسی آن پرداخته‌اند. اما هر پژوهش ما را یک قدم به یافتن راهی برای متوقف کردن آن نزدیک‌تر می‌کند.
سنت جان در این باره گفت: «با افزایش سن بالای ۶۵ سال، خطر ابتلا به آلزایمر افزایش می‌یابد. اما ما به دنبال سایر عوامل نیز هستیم؛ چرا که این بیماری فقط به سن مربوط نمی‌شود، بلکه عوامل محیطی نیز نقش دارند.»
وی افزود: «ما معتقدیم که باکتری‌ها و ویروس‌ها در این زمینه نقش حیاتی دارند.»
این پژوهش در نشریه Scientific Reports منتشر شده است.
نسخه‌ای از این مقاله اولین‌بار در نوامبر ۲۰۲۲ منتشر شد.
