چهارشنبه، ۶ اوت ۲۰۲۵ — مطالعه‌ی جدیدی نشان می‌دهد مدت‌زمانی که کودکان و نوجوانان صرف بازی‌های ویدیویی، مرور شبکه‌های اجتماعی یا تماشای تلویزیون می‌کنند، می‌تواند سلامت آینده‌ی قلب آنان را در معرض خطر قرار دهد.
پژوهشگران در تازه‌ترین شماره‌ی مجله انجمن قلب آمریکا گزارش داده‌اند که هر ساعت اضافی حضور در مقابل صفحه‌ی نمایش با افزایش عوامل خطر قلبی همچون فشارخون، کلسترول و قند خون همراه است.
«این تغییراتی اندک است که در هر ساعت رخ می‌دهد، اما اگر زمان استفاده از صفحات نمایش به سه، پنج یا حتی شش ساعت در روز برسد ـ همان‌گونه که در بسیاری از نوجوانان مشاهده کردیم ـ این تغییرات قابل‌توجه می‌شود.» این را محقق ارشد، دیوید هورنر، پژوهشگر دانشگاه کپنهاگ دانمارک، در بیانیه‌ای خبری اعلام کرد.
هورنر افزود: «اگر این میزان را در میان کل جمعیت کودکان ضرب کنیم، شاهد تغییری معنادار در عوامل خطر اولیه‌ی قلبی‌ـ‌متابولیک خواهیم بود که ممکن است تا بزرگسالی ادامه پیدا کند.»
در این مطالعه، پژوهشگران داده‌های بیش از ۱۰۰۰ شرکت‌کننده از دو پژوهش دانمارکی درباره سلامت کودکان را تجمیع کردند.
هر کودک با توجه به عواملی همچون اندازه دورکمر، فشار خون، کلسترول «خوب» (HDL)، تری‌گلیسرید و قند خون، امتیازی برای خطر سلامت قلب خود دریافت کرد. اطلاعات مربوط به زمان استفاده از صفحات نمایش کودکان توسط والدین آنان ارائه شد.
نتایج نشان داد برای هر ساعتی که کودک یا نوجوان مشغول استفاده از صفحات نمایش است، این عوامل خطر به سمت وضعیت نامطلوب متمایل می‌شوند.
همچنین الگوهای خواب کودک نیز در افزایش این خطر مؤثر بودند.
یافته‌ها نشان می‌دهد هم کاهش مدت زمان خواب و هم دیر خوابیدن، ارتباط میان استفاده از صفحات نمایش و خطر سلامت قلب را تشدید می‌کند. کودکانی که خواب کمتری داشتند، با همان میزان استفاده از صفحات نمایش، خطر بسیار بالاتری را تجربه کردند.
هورنر بیان کرد: «حدود ۱۲ درصد از پیوند میان مدت زمان استفاده از صفحات نمایش و خطر قلبی‌ـ‌متابولیک از طریق کوتاهی خواب واسطه‌گری می‌شود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که کمبود خواب نه تنها می‌تواند تأثیر مدت زمان استفاده از صفحات نمایش را تشدید کند، بلکه ممکن است مسیر کلیدی پیوند عادات استفاده از صفحه به تغییرات متابولیک اولیه باشد.»
پژوهشگران همچنین با تحلیل هوش مصنوعی (AI) دریافتند که خون کودکان حاوی مجموعه‌ای از نشانگرهاست ـ که آن‌ها آن را «اثر انگشت مدت زمان استفاده از صفحات نمایش» نامیدند ـ و می‌تواند پیش‌بینی کند کودک چه مدت زمانی را پای صفحه‌های نمایش گذرانده است.
هورنر افزود: «ما همچنین بررسی کردیم که آیا مدت زمان استفاده از صفحات نمایش با خطر پیش‌بینی‌شده‌ی ابتلا به بیماری قلبی‌ـ‌عروقی در بزرگسالی ارتباط دارد یا نه، و روندی مثبت در کودکی و ارتباط معناداری در نوجوانی یافتیم. این بدان معناست که تغییرات متابولیک مرتبط با صفحات نمایش می‌تواند نشانه‌های زودهنگامی از خطر بلندمدت سلامت قلب باشد.»
از آنجا که این مطالعه از نوع مشاهده‌ای بود، پژوهشگران تأکید کردند که این یافته‌ها نمی‌تواند رابطه‌ی علت و معلولی قطعی را میان استفاده از صفحات نمایش و سلامت قلب اثبات کند.
با این همه، هورنر تأکید کرد که متخصصان اطفال باید عادات استفاده‌ی کودکان از صفحه را در ویزیت‌های معمول سلامت مطرح کنند.
دکتر آماندا مارما پراک، رئیس کمیته‌ی پیشگیری بیماری‌های قلبی جوانان انجمن قلب آمریکا، نیز ضمن تأکید بر یافته‌ها، اهمیت خواب باکیفیت برای سلامت کودکان را برجسته کرد. پراک، که در این پژوهش نقشی نداشت، نتایج را مرور و اظهار نظر کرد:
«اگر کاهش مدت زمان استفاده از صفحات نمایش دشوار به نظر می‌رسد، کار را با جلو انداختن زمان استفاده و تمرکز بر رفتن به رختخواب زودتر و به مدت طولانی‌تر آغاز کنید.» پراک، دانشیار اطفال و طب پیشگیری در دانشکده پزشکی فاینبرگ دانشگاه نورث‌وسترن شیکاگو چنین توصیه کرد.
وی در بیانیه‌ای خبری افزود: والدین باید آمادگی داشته باشند تا الگویی مناسب برای فرزندان خود ایجاد کنند:
«همه‌ی ما از صفحات نمایش استفاده می‌کنیم، بنابراین مهم است کودکان، نوجوانان و جوانان را به سمت استفاده سالم از صفحات نمایش هدایت کنیم و این روند هم‌گام با رشد آن‌ها تغییر کند. والدین می‌توانند استفاده سالم از صفحه ـ اینکه چه زمانی باید کنار گذاشته شود، چگونه استفاده شود، چطور از چندکارگی پرهیز کرد ـ را مدل‌سازی کنند. و وقتی بچه‌ها بزرگ‌تر شدند، آشکارا توضیح دهید چرا مثلاً هنگام شام یا زمان‌های مشترک دستگاه‌های خود را کنار می‌گذارید.»
پراک همچنین بر این نکته تأکید کرد که باید به کودکان آموزش داد چگونه بدون صفحه نمایش خود را سرگرم کنند، و بتوانند با ناراحتی ناشی از کسالت کنار بیایند.
او گفت: «کسالت منجر به خلاقیت می‌شود، پس وقتی بچه‌هایتان از کسالت شکایت می‌کنند، نگران نباشید. تنهایی و ناراحتی بخشی از زندگی است و این موقعیت‌ها فرصتی است تا به شکل سالم به فرزندانتان آموزش دهید چگونه بدون پیمایش صفحات نمایش، واکنش نشان دهند.»
منابع
انجمن قلب آمریکا، خبرنامه، ۶ اوت ۲۰۲۵
یادداشت‌های توضیحی:
- HDL (High-Density Lipoprotein): کلسترول «خوب»، نوعی لیپوپروتئین با چگالی بالا که به پاک‌سازی کلسترول اضافی از خون کمک می‌کند.
- تری‌گلیسرید: نوعی چربی خون که افزایش آن می‌تواند با بیماری‌های قلبی مرتبط باشد.
- مطالعه مشاهده‌ای: پژوهشی است که در آن محققان صرفاً به مشاهده و گردآوری داده‌ها می‌پردازند و هیچ مداخله یا آزمون مستقیمی انجام نمی‌دهند.
- هوش مصنوعی (AI): فناوری مورد استفاده برای بررسی مجموعه داده‌های پیچیده و استخراج الگوهای پنهان، از جمله اثر انگشت ویژه رفتارها در نشانگرهای زیستی.
