نتایج یک پژوهش جدید نشان می‌دهد که تغذیه نوزاد با شیر مادر ممکن است به کاهش خطر بروز علائم اختلال کم‌توجهی–بیش‌فعالی (ADHD) در سال‌های بعدی کودکی کمک کند. این مطالعه که در مجله علمی Biological Psychiatry منتشر شده، ارتباطی قابل توجه میان مدت شیردهی انحصاری و کاهش علائم ADHD در کودکان پیش‌دبستانی و دبستانی پیدا کرده است.
ارتباط شیردهی با کاهش علائم ADHD
پژوهشگران دریافتند کودکانی که برای مدت طولانی‌تری به‌صورت انحصاری با شیر مادر تغذیه شده بودند، در سنین ۳، ۵ و ۸ سالگی علائم کمتری از ADHD نشان دادند.
دکتر «بریت اسکرتینگ سولبرگ»، روان‌پزشک دانشگاه برگن نروژ و سرپرست این مطالعه، توضیح داد:
«هرچه مدت شیردهی انحصاری تا شش‌ماهگی بیشتر بود، میزان علائم ADHD در کودکان کمتر دیده می‌شد.»
چرا شیر مادر برای رشد مغز اهمیت دارد؟
شیر مادر ترکیبی منحصربه‌فرد و متناسب با نیازهای رشدی انسان دارد و حاوی مواد مغذی مهمی برای تکامل مغز کودک است. از جمله:
- اسیدهای چرب زنجیره‌بلند (Long-chain fatty acids)؛ مؤثر در رشد مغز و سیستم عصبی
- آمینو اسیدها؛ برای ساخت و عملکرد سلول‌های عصبی
- آنتی‌بادی‌ها؛ کمک به تقویت سیستم ایمنی
- باکتری‌های مفید؛ مؤثر در سلامت روده و ارتباط روده–مغز
پژوهشگران معتقدند این ترکیبات ممکن است در رشد سالم مغز و کاهش احتمال بروز برخی اختلالات عصبی–رشدی نقش داشته باشند.
جزئیات مطالعه روی بیش از ۳۷ هزار کودک
در این تحقیق، اطلاعات بیش از ۳۷٬۶۰۰ کودک نروژی بررسی شد. این کودکان بخشی از یک مطالعه طولانی‌مدت خانوادگی بودند که وضعیت سلامت و رشد آنها طی سال‌ها پیگیری شده است.
مادران در مورد مدت شیردهی انحصاری، زمان شروع مایعات دیگر و همچنین آغاز غذای کمکی اطلاعات دقیقی ارائه کردند.
نتایج مطالعه چه نشان داد؟
بر اساس یافته‌های این پژوهش:
- شیردهی با کاهش احتمال بروز ADHD هم در دختران و هم در پسران همراه بود.
- اثر محافظتی شیردهی در سنین ۳ و ۵ سالگی قوی‌تر مشاهده شد.
- این اثر در ۸ سالگی همچنان وجود داشت، اما شدت آن کمتر بود.
- هر میزان شیردهی مفید بود، اما اثر محافظتی با افزایش مدت و تداوم شیردهی بیشتر می‌شد.
- بیشترین کاهش خطر در کودکانی دیده شد که تا حدود ۶ ماهگی فقط شیر مادر دریافت کرده بودند.
آیا ژنتیک در این موضوع نقش دارد؟
پژوهشگران تلاش کردند تأثیر عوامل ژنتیکی را نیز در تحلیل نتایج در نظر بگیرند. برای این کار:
- سابقه خانوادگی ADHD در محاسبات آماری لحاظ شد.
- خواهر و برادرهایی که توسط یک مادر اما با الگوهای متفاوت شیردهی تغذیه شده بودند با هم مقایسه شدند.
حتی پس از در نظر گرفتن این عوامل، ارتباط میان شیردهی انحصاری طولانی‌تر و کاهش علائم ADHD همچنان مشاهده شد.
البته محققان تأکید کردند که این اثر «متوسط» بوده و هنوز برای اثبات قطعی رابطه علت و معلولی، مطالعات بیشتری لازم است.
آیا این نتایج برای همه کشورها قابل تعمیم است؟
به گفته پژوهشگران، هنوز باید مطالعات بیشتری در کشورهای مختلف انجام شود تا مشخص شود این ارتباط در جمعیت‌های گوناگون نیز وجود دارد یا خیر.
دکتر سولبرگ اشاره می‌کند که در جوامعی که میزان شیردهی کمتر است، شاید اثر محافظتی شیر مادر حتی بیشتر هم دیده شود.
والدین درباره ADHD چه بدانند؟
اختلال کم‌توجهی–بیش‌فعالی (ADHD) یک اختلال عصبی–رشدی است که می‌تواند باعث مشکلاتی در تمرکز، کنترل رفتار و بیش‌فعالی کودک شود. عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند، از جمله:
- زمینه ژنتیکی
- عوامل محیطی
- تغذیه و شرایط دوران نوزادی
- عوامل مرتبط با رشد مغز
این مطالعه نشان می‌دهد که شیردهی ممکن است یکی از عوامل محافظتی در برابر بروز علائم ADHD باشد، هرچند به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست.
نکات مهم برای والدین
اگر امکان شیردهی وجود دارد، تغذیه انحصاری با شیر مادر تا حدود ۶ ماهگی می‌تواند علاوه بر مزایای شناخته‌شده برای سیستم ایمنی و رشد کودک، احتمال بروز برخی مشکلات رفتاری و عصبی–رشدی مانند ADHD را نیز کاهش دهد. البته ژنتیک، محیط و سایر عوامل رشدی همچنان نقش مهمی در سلامت کودک دارند.
در صورتی که درباره رشد رفتاری، تمرکز یا بیش‌فعالی کودک خود نگرانی دارید، ارزیابی توسط متخصص کودکان یا فوق تخصص روان‌پزشکی کودک می‌تواند کمک‌کننده باشد.
