پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که باز کردن یک بطری یا برداشتن بسته‌بندی گوشت آماده، می‌تواند ذرات ریزپلاستیکی را وارد غذای شما کند.
بر اساس تحقیقی که ۲۵ ژوئن در نشریه NPJ Science of Food منتشر شد، ریزپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها می‌توانند در طول بسته‌بندی، فرایند تولید و حتی هنگام استفاده عادی، مثل باز کردن درِ بطری یا کشیدن پوشش پلاستیکی، وارد مواد غذایی شوند.
لیزا زیمرمن، مسئول ارتباطات علمی در “انجمن بسته‌بندی مواد غذایی” زوریخ و نویسنده اصلی این مقاله می‌گوید:
«این نخستین شواهد نظام‌مند است که نشان می‌دهد حتی استفاده کاملاً معمول و مطابق هدف از مواد غذایی بسته‌بندی‌شده در پلاستیک، می‌تواند باعث آلودگی آن‌ها با ریزپلاستیک و نانوپلاستیک شود.»
پژوهشگران با مرور بیش از ۱۰۰ مطالعه علمی، ذرات پلاستیکی را در مواد غذایی رایج، مانند برنج، کنسرو ماهی، نوشابه، آب بطری‌شده و ظروف غذای بیرون‌بر، مشاهده کردند (به نقل از CNN).
برای نمونه، یک پژوهش نشان داد که در هر لیتر آب بطری، به طور میانگین ۲۴۰ هزار ذره پلاستیکی وجود دارد.
ریزپلاستیک‌ها معمولاً ذراتی کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر هستند (در اندازه‌ای تقریباً معادل یک دانه کنجد)، و نانوپلاستیک‌ها حتی کوچک‌ترند و ابعاد‌شان به میلیاردوم متر می‌رسد.
این ذرات بسیار کوچک، توانایی عبور از ریه یا دستگاه گوارش و رسیدن به جریان خون را دارند و می‌توانند مواد شیمیایی زیان‌آور را به سلول‌های بدن منتقل کنند.
در مطالعه‌ای دیگر، مشخص شد شستن مکرر ظرف پلاستیکی باعث رهاسازی مقدار بیشتری ریزپلاستیک به غذا می‌شود.
زیمرمن توضیح می‌دهد:
«محققان یک کاسه ملامین را ۱۰، ۲۰، ۵۰ و ۱۰۰ بار شستند و مقدار ریزپلاستیک رها‌شده را اندازه‌گیری کردند. بعد ماده غذایی در ظرف ریخته و بررسی کردند، هر‌قدر دفعات شست‌وشو بیشتر بود، میزان رهاسازی ذرات پلاستیک هم بیشتر می‌شد.»
حتی شیشه‌های معمولی هم در امان نیستند؛ اگر درِ آن‌ها با لایه‌ای از پلاستیک پوشانده شده باشد، باز و بسته کردن مکرر می‌تواند باعث ورود ریزذرات پلاستیکی به غذا یا نوشیدنی شود.
مطالعات اخیر ذرات ریزپلاستیک را در بافت مغز انسان، بیضه، آلت جنسی، خون، بافت‌های ریوی و کبدی، ادرار و مدفوع و حتی در شیر مادر و جفت جنین گزارش کرده‌اند (بر اساس گزارش CNN).
در تحقیقی که مارس ۲۰۲۴ در نشریه New England Journal of Medicine منتشر شد، مشاهده شد افرادی که پلاستیک در شریان‌های خود داشتند، دو برابر بیشتر از سایرین در معرض حمله قلبی، سکته مغزی یا مرگ زودرس قرار داشتند.
همچنین مشخص شده است که غذاهای فراوری‌شده صنعتی میزان بیشتری ریزپلاستیک دارند تا مواد غذایی تازه یا کم‌فرآوری‌شده.
جین مانکه، مدیر انجمن بسته‌بندی مواد غذایی و نویسنده ارشد مطالعه می‌گوید:
«فرآیند تولید غذاهای فراوری‌شده صنعتی قدمت بیشتری داشته و تماس با تجهیزات پلاستیکی نیز بیشتر است، که همین باعث جابه‌جایی و ورود ریزپلاستیک به این مواد می‌شود.»
گرم کردن ظروف پلاستیکی، استفاده مکرر یا قرار دادن آن‌ها در معرض نور یا فشار (مثلاً فشار دادن یک بطری آب)، می‌تواند ریزپلاستیک بیشتری را آزاد کند.
مگان دینی، پژوهشگر “دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن” که یافته‌ها را مرور کرده، می‌گوید:
«این مطالعه با روش‌های نظام‌مند علمی، شواهد موجود درباره ریزپلاستیک‌ها و ارتباط آن با مواد غذایی را دقیق تحلیل کرده است. نکته مهم آن است که نویسندگان به تغییر مقدار ریزپلاستیک‌ها در گذر زمان پرداخته‌اند که می‌تواند خود ماده بسته‌بندی (نه فقط آلودگی محیط) را به‌عنوان منبع مستقیم شناسایی کند.»
با این حال، متخصصان راه‌هایی هم برای کاهش روبرو شدن با ریزپلاستیک‌ها پیشنهاد می‌کنند.
دکتر لئوناردو ترسانده، مدیر بخش اطفال محیط‌زیستی در دانشگاه NYU، توصیه می‌کند:
«به جای پلاستیک، از ظروف استیل یا شیشه‌ای استفاده کنید و از گرم کردن غذا یا نوشیدنی در ظروف پلاستیکی (به‌ویژه شیر خشک یا شیر مادر) خودداری نمایید و پلاستیک را در ماشین ظرفشویی نگذارید، چون حرارت، موجب آزاد شدن مواد شیمیایی می‌شود.»
همچنین توصیه می‌شود کد بازیافت ظروف را بررسی کنید و از پلاستیک‌هایی با کد ۳ (که ممکن است فتالئات داشته باشند) پرهیز نمایید.
بردن کیسه پارچه‌ای به فروشگاه، استفاده نکردن از قاشق و چنگال پلاستیکی و درخواست از خشکشویی برای استفاده از کاور پارچه‌ای به جای پلاستیک نیز مؤثر است.
به گفته کارشناسان:
«این مشکلی نیست که فرد به تنهایی بتواند حل کند. نیاز به اقدام‌های اساسی‌تر و جمعی برای کاهش تولید و آلودگی پلاستیک وجود دارد.»
توضیحات اصطلاحات:
- ریزپلاستیک (Microplastic): قطعات پلاستیکی بسیار ریز (کمتر از ۵ میلی‌متر).
- نانوپلاستیک: ذرات پلاستیکی بسیار کوچک‌تر، در حد نانومتر.
- کد بازیافت: عددی روی ظروف پلاستیکی (معمولاً داخل یک مثلث)، که نوع پلاستیک را نشان می‌دهد.
- فتالات‌ها: مواد شیمیایی افزوده‌شده به بعضی پلاستیک‌ها که می‌توانند اثرات زیان‌آور برای سلامت داشته باشند.
منابع:
- CNN، ۲۴ ژوئن ۲۰۲۵
